عدم پرداخت پیش‌پرداخت توسط کارفرما

در بسیاری از قراردادهای پیمانکاری، کارفرما موظف است مبلغی را به‌عنوان پیش‌پرداخت در ابتدای اجرای پروژه به پیمانکار پرداخت کند تا هزینه‌های اولیه کار تأمین شود. حال اگر کارفرما از پرداخت این پیش‌پرداخت خودداری کند، پیمانکار می‌تواند اجرای تعهدات خود را تا زمان پرداخت متوقف کند، زیرا در این حالت تخلف از سوی کارفرما رخ داده است.

عدم پرداخت پیش‌پرداخت، علاوه بر ایجاد حق فسخ برای پیمانکار در برخی قراردادها، می‌تواند موجب مطالبه خسارت ناشی از تأخیر در اجرای پروژه نیز شود. در چنین شرایطی، توصیه می‌شود پیش از هر اقدام، از طریق مشاوره حقوقی یا وکیل دادگستری موضوع بررسی شود تا حقوق طرف متضرر به‌درستی احقاق گردد.

تفاوت فسخ و خاتمه قرارداد

تفاوت فسخ و خاتمه قرارداد در زمان و علت پایان یافتن تعهدات طرفین نهفته است. فسخ معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که یکی از طرفین به‌دلیل تخلف یا وجود حق قانونی، قرارداد را به‌طور یک‌جانبه برهم می‌زند؛ مثل زمانی که خریدار به‌دلیل تأخیر در تحویل کالا، معامله را فسخ می‌کند. اما خاتمه قرارداد معمولاً به‌صورت طبیعی و پس از انجام کامل تعهدات یا با رضایت دو طرف صورت می‌گیرد. درواقع، فسخ نوعی انحلال زودهنگام قرارداد است، در حالی‌که خاتمه، پایان طبیعی آن محسوب می‌شود.

بخشنامه جدید خاتمه پیمان

بخشنامه جدید خاتمه پیمان به کارفرما این امکان را می‌دهد که پیش از اتمام کامل عملیات موضوع پیمان، با رعایت ضوابط مشخص و اعلام کتبی، تصمیم به پایان دادن قرارداد بگیرد؛ در این حالت با تعیین مهلتی برای آماده‌سازی تحویل کارگاه (که معمولاً بیش از ۱۵ روز نیست) و تفکیک قسمت‌هایی که تکمیل شده یا نشده‌اند، فرآیند خاتمه پیمان آغاز می‌شود.

پیمانکار موظف است عملیات جاری را متوقف کرده، فهرستی از تجهیزات و مصالح سفارش‌شده را ارائه دهد، قراردادهای با اشخاص ثالث را سامان دهد و پس از بررسی اسناد، طلب خود را دریافت کند؛ این سازوکار ضمن حفظ حقوق طرفین، موجبات انسجام و سرعت در اجرای پروژه‌ها را تسهیل می‌کند.

شرایط فسخ قرارداد پیمانکاری

فسخ قرارداد پیمانکاری زمانی امکان‌پذیر است که یکی از طرفین به تعهدات خود عمل نکند یا شرایط قانونی برای پایان یک‌طرفه قرارداد فراهم شود. از جمله شرایط متداول فسخ، تأخیر غیرموجه پیمانکار در انجام عملیات، عدم پرداخت پیش‌پرداخت یا اقساط توسط کارفرما، نقص تجهیزات و مصالح حیاتی، یا تخلف از مقررات ایمنی و محیط‌زیست است.

در بسیاری از قراردادها، طرف متضرر باید پیش از فسخ، به طرف دیگر فرصت اصلاح و جبران تخلف بدهد و این موضوع را معمولاً به‌صورت کتبی اعلام کند. فسخ قرارداد، علاوه بر توقف اجرای پروژه، امکان مطالبه خسارت یا دریافت مبالغ پرداخت‌نشده را نیز برای طرف مطلع فراهم می‌کند و به همین دلیل استفاده از مشاوره حقوقی و بررسی دقیق مفاد قرارداد قبل از اقدام، امری ضروری است.

فسخ و خاتمه قرارداد در شرایط عمومی پیمان

در شرایط عمومی پیمان، فسخ و خاتمه قرارداد دو مفهوم متفاوت اما مرتبط هستند. فسخ قرارداد به معنی انحلال آن به دلیل نقض تعهدات از سوی یکی از طرفین است و معمولاً با اعلام کتبی از طرف مقابل همراه می‌شود. شرایط فسخ شامل مواردی مانند عدم انجام به‌موقع تعهدات، ترک کار یا ورشکستگی پیمانکار است.

خاتمه قرارداد به پایان رسیدن طبیعی آن اشاره دارد، به این معنا که قرارداد با انجام کامل تعهدات یا توافق طرفین پایان می‌یابد. همچنین، در برخی موارد استثنایی، کارفرما می‌تواند بدون دلیل خاص قرارداد را خاتمه دهد، اما موظف به پرداخت خسارت‌های ناشی از این اقدام خواهد بود.

خاتمه قرارداد پیمان چیست؟

خاتمه پیمان، موضوعی است که بیشتر افراد تصور می‌کنند فقط کارفرما در قرارداد پیمان، حق فسخ قرارداد را دارد. در صورتی که کارفرما تعهدی را که برای پرداخت مبالغ صورت‌وضعیت‌های پیمان دارد و آن را انجام ندهد، پیمانکار این حق را دارد که برای فسخ پیمان به مرجع قضایی مراجعه و دادخواست خاتمه پیمان را مطرح کند.

دلایل فسخ پیمان از طرف پیمانکار

در عملیات اجرایی پیمان، به دلایل زیر پیمانکار می‌تواند خواستار فسخ یا خاتمه قرارداد شود:

• کارفرما در پرداخت پیش‌پرداخت به پیمانکار تأخیر داشته باشد.
• کارفرما در تأیید کردن صورت‌وضعیت قطعی پیمان بیشتر از نود روز تأخیر کند.
• کارفرما زمین برای ایجاد کارگاه موضوع پیمان را سه ماه دیرتر از تاریخی که در قرارداد ذکر شده است به پیمانکار تحویل دهد و این تأخیر باعث شود عملیات اجرایی موضوع پیمان بیشتر از ۲۵ درصد مبلغ قرارداد، متوقف شده باشد.
• کارفرما متعهد شود که مصالح، تجهیزات و تسهیلات اجرای عملیات پیمان را تأمین کند و در این تأمین -که در مواد پیمان ذکر شده- به مدت ۹۰ روز تأخیر داشته باشد و نتیجه این تأخیر آن باشد که ۲۵ درصد اجرای پروژه به تعویق بیفتد.
• مبلغی که در قرارداد پیمان قید شده است، بیش از ۲۵ درصد مبلغ پیمان در قرارداد افزایش یا کاهش یابد.

اقدامات کارفرما بعد از درخواست خاتمه پیمان از طرف پیمانکار

بعد از اینکه به دلایل ذکرشده در بالا، درخواست برهم زدن قرارداد پیمان از طرف پیمانکار مطرح شد، کارفرما ۱۵ روز فرصت دارد که با پیمانکار برای ادامه عملیات اجرایی موضوع پیمان مذاکره کند. اگر در این مهلت که کارفرما پیمانکار را برای توافق به جلسه دعوت کرده است، برای ادامه عملیات اجرایی پیمان به توافق نرسند، قرارداد خاتمه می‌یابد و اقداماتی که بعد از خاتمه پیمان ضروری است انجام می‌شود.

عدم پرداخت مبالغ مستحق

اگر کارفرما به پیمانکار مبالغ صورت‌وضعیت را به‌موقع پرداخت نکند، پیمانکار مجاز نیست اجرای عملیات پیمان را یک‌طرفه متوقف کند؛ بلکه باید درخواست فسخ قرارداد را از مراجع صالح قضایی، یعنی دادگاه مربوطه، مطرح کند.

قرارداد پیمان و مفاد آن

قرارداد پیمان یک توافق دوجانبه بین پیمانکار و کارفرما است. در این توافق، پیمانکار موظف به اجرای عملیات پروژه است و کارفرما متعهد به پرداخت مبالغ مستحق پیمانکاری در طول اجرای فیزیکی پروژه است.

دغدغه‌های نقدینگی پیمانکار

در برخی موارد، عدم پرداخت به‌موقع مبالغ صورت‌وضعیت یا عدم وصول چک‌های صادرشده به مشکلات نقدینگی برای پیمانکار منجر می‌شود. این مشکلات می‌توانند باعث شروع مراحل پایانی پیمان توسط پیمانکار و ارجاع موضوع به دادگاه جهت رسیدگی حقوقی شوند.

خاتمه پیمان از طرف پیمانکار در شرایط عمومی پیمان

در شرایط عمومی پیمان به این موضوع اشاره شده است که کارفرما می‌تواند قرارداد را یک‌طرفه فسخ کند؛ اما در مورد خاتمه پیمان از طرف پیمانکار مطلبی بیان نشده است. آنچه مورد توجه است این است که بر اساس قواعد عمومی قرارداد، شرایط خاتمه پیمان از طرف پیمانکار بر اساس قانون مادر و قانون امره وجود دارد.

قبل از هر اقدام رسمی، بررسی دقیق مفاد قرارداد پیمان و مستندات تأخیرات کارفرما توسط وکیل متخصص، از رد شدن دادخواست شما جلوگیری می‌کند.

ماده ۲۳۷ قانون مدنی برای فسخ قرارداد از طرف پیمانکار

در شرایط عمومی پیمان، برای پرداخت مبالغ صورت‌وضعیت به پیمانکار، کارفرما می‌تواند چک صادر کند. قانون‌گذار در ماده ۶۵ قانون محاسبات عمومی کشور (چگونگی پرداخت مبلغ) کارفرما را موظف کرده مقررات صادر کردن چک را برای صورت‌وضعیت پیمانکاری رعایت نماید.

سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که اگر کارفرما مبلغ صورت‌وضعیت پیمانکاری را با صدور چک پرداخت نکند، پیمانکار چه اقدامی می‌تواند انجام دهد و قانون چه ضمانت اجرایی در این خصوص تعیین کرده است؟

در پاسخ به این پرسش می‌توان این نکته را بیان کرد که در شرایط عمومی قرارداد پیمانکاری، درخصوص تضمین عدم پرداخت چک مبلغ صورت‌وضعیت پیمانکاری، قانونی ذکر نشده است؛ اما در این مورد می‌توان به قانون مدنی به‌عنوان قانون مادر ارجاع داد. قانون در ماده ۲۳۷ قانون مدنی اینگونه بیان نموده است: اگر مشروط‌علیه از اجرای تعهد شرط، خود تخلف کند، مشروط‌له می‌تواند به دادگاه مراجعه و دادخواست حقوقی در مورد اجرای شرط خود را درخواست نماید. در نتیجه این قانون، مشروط‌علیه -که در قرارداد پیمان، کارفرماست- در صورت تخلف از تعهد خود، مشروط‌له -که در اینجا پیمانکار است- می‌تواند برای درخواست حقوق و فسخ قرارداد به دادگاه دادخواست خود را مطرح کند.

ماده ۲۳۹ قانون مدنی برای خاتمه پیمان از طرف پیمانکار

در ماده ۲۳۹ قانون مدنی همچنین بیان شده است: اگر اجبار مشروط‌علیه برای انجام فعل شرط امکان نداشته باشد و فعل مشروط را کسی دیگر نتواند انجام دهد، طرف مقابل حق فسخ معامله را دارد. از این ماده قانون مدنی استدلال می‌شود که اگر کارفرما با حکم دادگاه تعهدات خود را انجام ندهد و شخص دیگری نیز انجام تعهدات را قبول نکند، پیمانکار می‌تواند با حکم دادگاه قرارداد را فسخ کند.

قوانین و دکترین حقوقی در مورد شرایط خاتمه پیمان

تعهد کارفرما در صدور چک برای پرداخت مبالغ صورت‌وضعیت پیمانکاری، تعهد اصلی اوست و بر اساس قرارداد پیمان و قاعده امره، با صادر کردن چک، پرداختی‌های طلب پیمانکار انجام می‌شود.

اگر در این حالت کارفرما تعهد خود را انجام ندهد و مبلغ چک را پرداخت نکند، پیمانکار بر اساس شرایط خاصی که در قراردادهای پیمان -به‌خصوص قراردادهای دولتی- بر قرارداد حاکم است، نمی‌تواند قرارداد را یک‌طرفه فسخ کند و باید دادخواست خود را به مرجع قضایی مطرح کند؛ اگر کارفرما تعهد خود را انجام نداد، دادگاه حکم فسخ پیمان (خاتمه پیمان) را صادر می‌کند.

خاتمه پیمان در قرارداد غیرصنعتی

اگر کارفرما در قرارداد پیمان پروژه‌های غیرصنعتی، مطالبات پیمانکار را پرداخت نکند، از آنجایی‌که شرایط عمومی پیمان بر قرارداد حاکم است، قانون‌گذار -که در اینجا سازمان برنامه و بودجه کشور است- رویه‌های مختلفی تعیین نموده است:

• پیمانکار حق فسخ پیمان را یک‌طرفه ندارد و فقط می‌تواند زمان اجرای پروژه را افزایش دهد.
• سازمان برنامه و بودجه، طولانی شدن و تأخیر در اجرای پروژه را می‌پذیرد و به پیمانکار حق ارائه درخواست منحل شدن پیمان را می‌دهد.
• در قرارداد پیمانکاری که بر اساس فهرست بها انجام می‌شود، بخشنامه ۵۰۹۰ (تأخیر در پرداخت) تأخیرات را می‌پذیرد؛ در این قرارداد باید خسارت‌های احتمالی که در اجرای پیمان به وجود می‌آید قید شود.
• در قرارداد پیمانکاری سرجمع، پیمانکار حق فسخ پیمان را دارد و دیرکرد در پرداخت‌ها و طولانی شدن اجرای پروژه به دلیل پرداخت‌نشدن مطالبات در زمان تعیین‌شده، پذیرفته شده است.

مرجع صالح رسیدگی به خاتمه پیمان از طرف پیمانکار

با توجه به آنچه گفته شد، پیمانکار در بیشتر موارد، به‌ویژه در قراردادهای دولتی و پیمانکاری با نهادهای عمومی، برای خاتمه یا فسخ پیمان باید به دادگاه حقوقی صالح در محل اجرای پروژه یا محل اقامت خوانده مراجعه کند. طرح دادخواست باید همراه با مستندات تأخیرات کارفرما، مکاتبات رسمی، صورت‌وضعیت‌های تأییدنشده و سایر ادله مرتبط باشد تا دادگاه بتواند به‌درستی وضعیت تخلف کارفرما را احراز کند.

جمع‌بندی و وکیل متخصص پیمانکاری گروه حقوقی آساک

پیمانکار عزیز، قبل از هرچیز باید بدانید چه قراردادی را امضا می‌کنید، چه تعهداتی را پذیرفته‌اید و چه حقوقی برایتان به‌وجود آمده است. قبل از هر اقدام در تنظیم قرارداد پیمانکاری، از مشاوره وکیل متخصص پیمانکاری گروه حقوقی آساک بهره‌مند شوید.

سوالات و ابهامات خود درباره قراردادهای پیمان را در تمام ساعات شبانه‌روز در واتساپ گروه حقوقی آساک مطرح نمایید تا مشاوران متخصص در زمینه قرارداد پیمانکاری به آن‌ها پاسخ دهند. جهت مشاوره حقوقی پیمانکاری با شماره زیر تماس بگیرید تا بتوانید بدون مشکل، قراردادهای خود را به سرانجام برسانید.

سوالات متداول درباره شرایط خاتمه پیمان از طرف پیمانکار